Skip to content

Tư duy như một nghiệp chủ sùng bái chủ nghĩa công việc

Khi mối bất hòa trong mậu dịch giữa Nhật Bản và các quốc gia công nghiệp phương Tây trở nên gay gắt, chúng tôi bắt đầu được nghe lời chỉ trích, gọi người Nhật Bản là những kẻ sùng bái công việc. Tôi nhớ số thống kê của tổ chức lao động quốc tế, ghi nhận năm 1985 người Nhật Bản làm việc nhiều hơn người Tây Đức 500 giờ, và nhiều hơn người Mỹ 240 giờ. Khuynh hướng lao động quá giờ tại Nhật Bản thể hiện rõ nét nhất trong ngành xây dựng và sản xuất công nghiệp. Nếu bạn so sánh các công ty quy mô lớn và các công ty vừa, sử dụng từ 500 công nhân trở lên, với số xí nghiệp sử dụng từ 30 đến 99 nhân viên, thì bạn sẽ thấy ngay một khoảng chênh lệch tối thiểu 100 giờ trong số giờ làm việc bình quân hằng năm của công nhân.

Các tổ chức tài chánh, bảo hiểm và công quản thuộc một số ít các ngành công nghiệp có số giờ làm việc xấp sỉ mức bình quân quốc tế. Về số liệu thống kê mậu dịch, chúng ta phải thận trọng khi diễn giải những dữ liệu liên quan đến vấn đề lao động. Phương pháp và mục đích điều tra của quốc gia này khác quốc gia khác, cho nên trên bình diện quốc tế, khó có thể so sánh được một cách đúng đắn. Tuy nhiên, trong trường hợp Nhật Bản, chúng tôi biết có một khối lượng thời gian làm việc quá giờ, không được báo cáo trong các thống kê chính thức. Những công nhân được gọi là thời vụ, thực ra chỉ có trên danh nghĩa, trong thực tế họ thường phải làm việc nhiều giờ hơn các đồng nghiệp trong biên chế.

Thẩm định lại chủ nghĩa sùng bái công việc

Cho nên quả có đúng khi nói rằng, bình quân công nhân Nhật Bản làm việc nhiều giờ hơn công nhân ại các quốc gia công nghiệp. Lý do chủ yếu là nhiều công nhân Nhật Bản, không sử dụng hết số ngày được nghỉ phép, khoảng hai hay ba tuần mỗi năm tùy theo mức thâm niên. Mặc dù hiện nay một số công ty đã buộc nhân viên phải nghỉ trọn phép năm của họ, nhưng vẫn còn khuynh hướng phổ biến, xem việc không dùng thời gian nghỉ phép là thước đo lòng tận tụy trong công việc, nhất là trong số các công chức. Trong nhiều năm, tôi là người khuyến khích rút ngắn thời gian làm việc. Trên thực tế, từ năm 1965, công ty của tôi, Matsushita Electric là một trong những công ty Nhật Bản đầu tiên quy định một tuần làm việc năm ngày. Vấn đề không phải là bạn bỏ ra bao nhiêu giờ để làm việc, mà là bạn đã làm việc hiệu quả đến độ nào, đó mới là điều cốt lõi. Và dĩ nhiên, hiệu quả lao động phải bao gồm đủ hai mặt : chất lượng và số lượng.

Tôi hoàn toàn tán đồng kế hoạch của chính phủ giảm số giờ bình quân hàng năm xuống còn 1800 giờ, nếu như điều đó giúp tăng được hiệu quả lao động, tinh thần lao động về khả năng sáng tạo. Tôi không thích xu hướng của một số người Nhật Bản cho rằng, sự cần mẫn không còn là nhân tố có giá trị nữa. Hiện đang có một khuynh hướng, rõ nhất trong giới trẻ, chê sự cần mẫn, xem đó là cổ hủ. Một lần nữa, chúng ta nên phân biệt rõ ràng giữa làm việc cật lực và làm việc nhiều giờ. Cần mẫn là đức tính cần cho bất kỳ ai, bất kỳ ở nơi nào và vào thời buổi nào, thời kỳ công nghiệp hay là thời kỳ hậu công nghiệp cũng vậy. Đối với một quốc gia nghèo tài nguyên như Nhật Bản, thì một lực lượng lao động được đào tạo tốt, cần cù, là tài sản lớn của quốc gia, và nếu chúng ta mất đi nhân tố đó, nền kinh tế của chúng ta sẽ bị suy đồi.

Vậy bằng cách nào chúng ta có thể làm việc tận tụy, mà không phải là kẻ sùng bái công việc ? Như thường lệ, quy tắc của tôi rất đơn giản, tôi cho rằng, để làm tốt một công việc thì phải yêu thích công việc đang làm. Điều đó, đúng đối với các nhân viên công ty và cũng đúng với các nghệ sĩ, vận động viên, và các nhà chuyên môn. Một người không thích về sẽ không sao trở thành một họa sĩ giỏi được, cho dù anh ta có cố gắng đến đâu đi nữa. Hãy yêu lấy công việc của mình và bạn sẽ thành công. Trong xã hội hiện đại, chắc chẵng có công việc nào thuộc loại miễn nhiễm hiện tượng stress, nhất à trong một công ty nơi tôn ti trật tự trở thành quy tắc và mọi người thường phải chịu áp lực từ trên xuống và từ dưới lên. Nếu bạn làm việc chỉ vì bạn phải làm, thì bạn sẽ không sao tận hưởng được niềm vui trong công việc.

Cũng như bạn sẽ không sao làm tốt được một công việc nếu bạn chỉ đơn giản làm theo bổn phận. Hiện tượng stress thường là kết quả của thái độ tiêu cực, hoặc thụ động trước công việc. Trái lại, nếu bạn thực sự quan tâm đến việc mình đang làm, thì trong quá trình thực hiện, bạn sẽ dễ dàng vượt qua được bất kỳ khó khăn nào đang phát sinh. Niềm vui chiến thắng trở ngại sẽ khích lệ bạn đương đầu với những thử thách kế tiếp. Nghe chừng như mâu thuẩn, song yêu công việc có thể là phương thuốc hiệu nghiệm nhất, chống chứng sùng bái công việc. Nó có thể giúp bạn tập trung vào công việc trước mắt, làm việc có hiệu quả và tránh xao lãng không đáng. Nhờ vậy, với thời gian tiết kiệm được, bạn có thể tận hưởng các hoạt động giải trí, giúp bạn khỏe khắn và làm cuộc sống thêm phong phú.

Tư duy như một nghiệp chủ

Ngày xưa, người ta bắt đầu sự nghiệp thường từ một chân học việc. Sau đó, họ ra sức tự lập với sự giúp đỡ của ông chủ. Đó là điều có thể làm được. Nhà kinh doanh giúp một nhân viên giỏi tự lập trong cùng một ngành nghề, hệ thống đó có tên là noren wake, sau khi anh ta đã tận tụy làm việc cho nhà kinh doanh đó nhiều năm liền. Đó là một tập quán, và bao giờ anh ta cũng được lợi khi gắn mình với một công ty có danh tiếng vững chắc. Tất nhiên, không phải bất cứ người học việc nào cũng may mắn thành công khi ra kinh doanh riêng. Cuộc đời người học việc không công quả thật khốn nạn. Theo các tiêu chuẩn ngày nay, có thể người ta sẽ cho thế là vô nhân đạo. Sau vài năm, người học việc sẽ được nhận một mức lương danh nghĩa, nhưng anh ta còn phải khổ công làm việc suốt ngày trong cả tuần, số phận anh ta nằm trong tay những người quản lý cấp cao, bữa ăn thì cực kỳ đạm bạc. Chỉ được mỗi cái lợi là có công ăn việc làm bảo đảm và hy vọng được thăng cấp.

Thông thường, sau khoảng mười năm, người tập sự sẽ được thăng làm phụ tá, rồi thành quản thợ cấp thấp và cuối cùng thành chấp sự cấp cao. Đến lúc đó, anh ta có thể lập gia đình, và được phép sống ở bên ngoài cơ xưởng. Cuối cùng, vì anh đã phục vụ tận tụy nhiều chục năm, ông chủ có thể sẽ thưởng công bằng cách xây dựng cho anh ta một cơ xưởng riêng, hay một cửa hàng chi nhanh với cùng một bảng hiệu thương mại. Ngay cả sau khi được độc lập, quan hệ chủ tớ vẫn tiếp tục, và nhà kinh doanh mới ra riêng vẫn còn gắn với cơ sở đầu não bởi cảm giác bổn phận và tâm trạng mắc nợ suốt đời. Tuy nhiên, anh ta đã có một cửa hiệu riêng và nhờ đó trở thành sở hữu chủ độc lập. Thành hay bại trong làm ăn giờ đây chỉ một mình anh ta gánh chịu. Nếu anh ta làm việc cật lực, tạo được danh tiếng, thì chi nhánh đó sẽ lớn mạnh và chiếm lĩnh thị trường. Rồi anh ta cũng sẽ có những người tập sự và các nhân viên riêng.

Cho đến cuối thế chiến II, hệ thống noren wake trong thương mãi và kỹ nghệ truyền thống giống y như nhau. Đó là nguyên nhân khiến các đơn vị kinh doanh nỏ tại Nhật Bản phát triển mau lẹ. Tôi cũng bắt đầu làm người học việc lúc chín tuổi, đến tuổi mười lăm mới chuyển sang làm cho một công ty sản xuất bóng đèn điện. Làm thợ điện được bảy năm, tôi mới thành lập cửa hiệu riêng, sau này lớn lên thành Matsushita Electric. Nếu như tôi gắn đời mình với cửa hiệu xe đạp và leo lên từng đẳng cấp của hệ thống cho đến khi làm được chân chấp sự cấp cao, thì có lẻ tôi đã trở thành ông chủ một cửa hiệu xe đạp. Ngày nay, mọi chuyện hoàn toàn khắc hẵn. Chúng ta đang sống trong một xã hội có tính cách đoàn thể. Đa số, kể cả cấp quản lý đầu tàu, đều là nhân viên ăn lương trong suốt sự nghiệp đời mình.

Có người nghỉ việc nữa chừng để ra làm ăn riêng, khởi sự với số vốn đầu tư bằng số tiền lương thôi việc, hoặc lương hưu trí nhận của công ty. Vì lẽ đó, thay vì đi tìm một vận may, phần lớn nhân viên chọn cách an toàn là làm công cho một tổ chức kinh doanh. Ngay từ buổi đầu sự nghiệp, họ đã đầu hàng trước niềm hy vọng trở thành chủ nhân của chính mình, bỏ rơi cả mầm ý tưởng làm nghiệp chủ có thể đã tiềm ẩn trong họ. Thật bất hạnh, bởi vì tinh thần chủ là linh hồn của cuộc đời kinh doanh, dù lớn dù nhỏ. Là người trong tổ chức mà thiếu tinh thần nghiệp chủ, thì dễ có xu hướng quan liêu hóa từ tư tưởng đến hành động. Dẫu anh ta trung thành, tận tụy với tổ chức đến đâu, con người như thế không chắc sẽ thể hiện tính chủ động, tài trí hoặc có ý chí làm một điều gì đó khả dĩ bảo đảm cho cá nhân anh ta trong cuộc đời.

Có thể cá tính anh ta dễ hòa hợp khiến đồng nghiệp cảm thấy vui vẻ khi cùng chung công tác, song rốt cuộc lại sự đóng góp của anh ta cũng chỉ dừng ở mức thụ động. Hiếm khi anh ta đóng góp nếu có được ý tưởng gì khả dĩ, giúp đơn vị khắc phục các khó khăn đề ra các sáng kiến hữu hiệu. Bằng cách nào, một nhân viên công ty có thể duy trì được tinh thần năng nổ của một nghiệp chủ ? Anh ta nên nhìn công việc đó từ một nhãn quan mới. Lời khuyên của tôi là : “Tự mình phải suy nghĩ như người chủ, hay người quản lý công cuộc kinh doanh và nhìn đồng nghiệp như những người đối tác”. Theo cách nhìn đó, thì một công ty sẽ như biến thành một tổ hợp gồm nhiều hoạt động kinh doanh nhỏ phối hợp với nhau trong một hợp đồng.

So sánh với một đội dã cầu chuyên nghiệp, thì sẽ dễ hiểu hơn. Các cầu thru không còn là các hội viên câu lạc bộ đơn thuần nữa. Với tính cách doanh nhân độc lập, mỗi người đều đem tài năng đặc biệt của mình, đóng góp cho đội tuyển. Nhân viên công ty nên chịu khó tự mình suy nghĩ giống như hành động của các cầu thủ trong đội dã cầu chuyên nghiệp. Nên xem ông xếp phân ban của mình, như người quản lý đội tuyển và ông xếp trực tiếp của mình như các huấn luyện viên, điều đó có thể sẽ động viên được tinh thần xông xáo hơn đối với công việc. Làm việc cho một công ty lớn có thể tạo cho người nhân viên cảm giác an toàn, nhưng lại có thể biến anh ta trở thành một thư lại bảo thủ, hoặc khiến anh ta cảm thấy mình chỉ là một bánh xe nhỏ trong guồng máy lớn. Tinh thần nghiệp chủ cho phép người ta khắc phục được tâm lý đó.

Konosuke Matushita
https://www.tampacific.net

*** Xem thêm bài viết liên quan : Khi kiếm tiền bằng gấp mười lần lương hiện tại của bạn lợi hại như thế nào ?

error: